UP

İran (Fars) Takvimi

Günümüzde İran ve Afganistan'da kullanılan takvim İran'da 1925 yılından, Afganistan'da ise 1957 yılından bu yana kullanılmaktadır. Fars takviminde her aya denk gelen burçların Arapça isimleri yer almaktadır.

İslam öncesi İran'da 365 günlük güneş taakvimi kullanılmaktaydı. Her yıl 12 aydan, her ay otuzar günden oluşmaktaydı ve buna ek 5 gün vardı. Bu ek günler 8. ve 9. ayların arasına yerleştirilmişti. Yaklaşık 1000 yılından itibaren ek günler yılın sonuna kaydırılmıştı.

Eski Fars yılından 0.2422 gün uzun olan tropik sene nedeniyle takvimin başlangıcı her dört yılda bir gün geri kalmaktaydı. Yıllar geçtikçe vergi ödeme tarihi sürekli değişerek sonunda hasat zamanından önce gelmeye başladı ki bu durum vergilerin toplanmasını imkansız hale getirdi. Bu yüzden, Halife Mütevekkil (s.847-861) Yeni Yıl'ın yani NevRuz'un 57 gün ertelenmesi çözümünü getirdi ancak görünen o ki bu reform uygulanamadı.  Halife Mutaddid (s.892-902) NevRuz'un 60 gün ertelenemesini emretti, ne var ki bu reform da etkili olamadı. 

1079 yılında Selçuk Sultanı Celaleddin Malik Şah NevRuz'u ilkbahar ekinoksuna sabitledi. Bu durumda bir senenin uzunluğu 365 gün olarak belirlendi. Matematikçi, astronom ve şair Ömer Hayyam, 33 yıllık artık yıl döngüsünün 8 tane artık yıl barındırdığını göstermesine rağmen düzenli bir artık yıl modeli yoktu. Oysa Ömer Hayyam'ın önerdiği kuralla birlikte Fars yılının ortalama uzunluğu 3658/33 (365.2424) gün edecekti. Bu da Miladi takvimden daha kesin bir takvim demekti.   

Modern Fars takvimi çok karmaşık artık yıl kuralları izlemektedir. 2820 yıllık döngüde 683 artık yıl tanımlamaktadır ve bu da her yıl için 365683/2820  (365,2422) günlük bir uzunluk anlamına gelmektedir.  Tropik senenin uzunluğunu sabit kabul ettiğimizde hata payı 2 milyon fazla yıl için sadece 1 gün etmektedir! 

2820 yıllık döngü 128 yıllık 21 alt-döngü ve en sonda olmak üzere bir tane 132 yıllık alt döngüye bölünmüştür. 128 yıllık bir alt-döngü 29 yıllık bir alt-alt-döngü ve onu takip eden 33'er yıllık 3 alt-alt-döngüye bölünmüştür.  Son olarak, 132 yıllık alt-döngü 29 yıllık bir alt-alt-döngü ve onu takip eden iki tane 33 yıllık alt-alt-döngü ve 37 yıllık son bir alt-alt-döngüye bölünmüştür.

Her bir döngüdeki yıllar numaralandırılmıştır. Bir döngüdeki herhangi bir yılı olarak adlandırdığımızda eğer n > 1 ve n mod 4 = 1 ise bu yıl artık yıldır.

Fars takviminin bir yılı 12 aydan oluşur. Sırası, isimleri ve uzunlukları aşağıdaki tabloda görülebilir. (* işareti, o ayın artık yıldaki uzunluğunu gösterir) 

Sıra 

Ay

Uzunluk

Farvardin

31

Ordibehesht

31

Khordad

31

Tir

31

Mordad

31

Shahrivar

31

Mehr

30

Aban

30

Azar

30

10 

Dey

30

11 

Bahman

30

12 

Esfand

29, 30*

Yıllar, Muhammed'in Mekke'den Medine'ye göçünden yani M.S. 622 senesindeki Hicret'ten itibaren hesaplanmıştır. Yani, 21 Mart 2001 Fars takvimine göre 1 Farvardin 1380, miladi takvime göre 21 mart 2002'dir. 

 

Fars Takvimine Göre Günlerin Miladi Takvime Çevrilmesi

Fars takvimindeki bir tarihin Miladi takvime çevrilmesinde aşağıdaki üç sütün kullanılabilir. Burada, Fars takvimine göre her bir ayın ilk gününün Miladi takvimdeki karşılığı, Miladi ve Farsi takvimin birbirine denk gelen normal ve artık yıllarına dair çeşitli olasılıklar üzerinden verilmiştir. Miladi ve Farsi takvimin yılları arasındaki fark da son sütünda Favardin'den Dey'e kadarki aylar için 621 yıl, ve Fars takviminin son iki ayı Bahman ve Efsand için 622 yıl olarak verilmiştir.

Fars takvimine göre bir tarihi Miladi takvime çevirmek için ilk önce en soldaki sütunda aradığınız tarihe karşılık gelen günü bulun. O sütunun en üstünde Farsi ayın ilk gününe karşılık gelen Miladi tarihi bulabilirsiniz. O satırın en sağındaki sütundaki sayıyı senenin üzerine ekleyerek yılı hesaplayabilirsiniz.   

 

Örnek

Farsi takvime göre 10 Tir 1369 tarihinin Miladi takvime göre karşılığı nedir? Tir ayına karşılık gelen satırda en sağda 621 gördüğümüz için 1369 + 621 = 1990. Yine o satırda 1 Tir = 22 Haziran olarak görünüyor. Bu durumda 1 Tir 1369 Miladi takvime göre 22 Haziran 1990 ediyor. Bu tarihin üzerine 9 gün ekleyip 10 Tir 1369 yaparsak Miladi takvime göre 1 Temmuz 1990 tarihini buluyoruz. 

 

1 Farvardin

22.3

21.3

20.3

+621

1 Ordibehesht

22.4

21.4

20.4

+621

1 Khordad

23.5

22.5

21.5

+621

1 Tir

23.6

22.6

21.6

+621

1 Mordad

24.7

23.7

22.7

+621

1 Shahrivar

24.8

23.8

22.8

+621

1 Mehr

24.9

23.9

22.9

+621

1 Aban

24.10

23.10

22.10

+621

1 Asar

23.11

22.11

21.11

+621

1 Dey

23.12

22.12

21.12

+621

1 Bahman

22.1

21.1

20.1

+622

1 Esfand

21.2

20.2

 19.2 

+622